Cudze chwalicie, swoje poznajcie... (cz. 307)
Kanał Wieprz–Krzna to najdłuższy kanał wodny w Polsce, o długości 140 kilometrów, łączący rzeki Wieprz i Krznę w województwie lubelskim. Wybudowany w latach 1954–1961, był jedną z największych inwestycji melioracyjnych powojennej Polski, symbolem nowoczesności oraz obietnicą wyższych plonów na ziemiach Polesia. Projektantem przedsięwzięcia był inżynier Jan Kwapiszewski.
Realizacja kanału wymagała stworzenia rozbudowanego systemu rowów doprowadzających i odprowadzających wodę, zbiorników retencyjnych, jazów, syfonów i mostów – w sumie 72 mostów i 11 zbiorników retencyjnych na całej długości kanału. W systemie kanału ogólna długość doprowadzalników wynosi 570 kilometrów, a różnica poziomów między początkiem a końcem kanału wynosi około 27,5 metra.
Na terenie powiatu radzyńskiego kanał ma długość około 20 kilometrów. W gminie Komarówka Podlaska przepływa przez 16 kilometrów, mijając miejscowości Brzozowy Kąt, Wiski, Walinnę i Żeliznę, gdzie łączy się z Jeziorem Żeleźnieckim, pełniącym funkcję retencyjną. Następnie opuszcza powiat, by na krótkim odcinku ponownie wpłynąć do gminy Kąkolewnica, mijając Wygnankę i kierując się dalej ku rzece Krznie. Kanał w powiecie radzyńskim początkowo biegnie z południa na północ, następnie skręca na północny zachód, by ostatecznie zmienić kierunek na zachodni i na północny w końcowym odcinku.
Budowa kanału, choć miała przynieść zwiększenie areału użytkowanego rolniczo terenu, okazała się niezwykle szkodliwa dla środowiska naturalnego Polesia Lubelskiego. Regulacja stosunków wodnych objęła około 40 tysięcy hektarów gruntów ornych i 80 tysięcy hektarów użytków zielonych. Efekty degradacji gleb i torfowisk, przesuszenia terenów, erozji oraz zaniku naturalnych siedlisk roślin i zwierząt są w dużej mierze nieodwracalne. Początkowo odnotowano wzrost plonów, jednak z biegiem czasu spadły one poniżej poziomu sprzed inwestycji, a szkodliwe skutki ekologiczne pogłębiają się do dziś.
Mimo to kanał stał się elementem krajobrazu i lokalnej tożsamości powiatu radzyńskiego. Na całej długości wyłożony jest płytami betonowymi, wzdłuż jego brzegów rosną drzewa, a zbiorniki wodne, takie jak Jezioro Żeleźnieckie, pełnią obecnie funkcje retencyjne. Kanał Wieprz–Krzna pozostaje zarówno technicznym osiągnięciem, jak i świadectwem epoki, w której człowiek próbował podporządkować sobie przyrodę, czasem kosztem równowagi całego ekosystemu.
Komentarze obsługiwane przez CComment