Cudze chwalicie, swoje poznajcie... (cz. 312)
15 października 2024 roku na ścianie budynku Centrum Kulturalno-Integracyjnego w Czemiernikach odsłonięto tablicę poświęconą pamięci Żydów zamordowanych w czasie Akcji Reinhardt. Uroczystość odbyła się w ramach programu „Pamięć jest naszym obowiązkiem”, którego ideą było upamiętnienie 80. rocznicy jednej z najstraszliwszych operacji niemieckiej polityki eksterminacyjnej podczas II wojny światowej. W wyniku tej akcji, przeprowadzonej w latach 1942–1943 na terenie Generalnego Gubernatorstwa i Okręgu Białostockiego, życie straciło około 1,85 miliona Żydów, w ogromnej większości obywateli przedwojennej Polski. Projekt zakładał rozmieszczenie 124 tablic pamiątkowych w miejscowościach województwa lubelskiego, gdzie przed wojną funkcjonowały żydowskie społeczności unicestwione przez okupanta. Tablica w Czemiernikach otrzymała numer 41.
Inicjatorem całego przedsięwzięcia był Marszałek Województwa Lubelskiego Jarosław Stawiarski, a jego realizacja była możliwa dzięki wsparciu finansowemu udzielonemu przez Fundację Banku Pekao S.A., Polski Komitet Olimpijski oraz Fundację Ruchu Solidarności Rodzin. Autorką projektu tablicy jest Maria Marek-Prus. W swoim kształcie nawiązuje ona do symboliki żydowskiej – widnieje na niej Gwiazda Dawida i menora, a także herb województwa lubelskiego. Inskrypcję umieszczono w językach polskim i hebrajskim, a jej treść brzmi: „Pamięci Żydów z Czemiernik / - obywateli polskich, / zamordowanych przez Niemców. / W 80. rocznicę Akcji Reinhardt (1942–1943). / Pamięć jest naszym obowiązkiem / Marszałek Województwa Lubelskiego / 2023”.
Społeczność żydowska w Czemiernikach, podobnie jak w wielu innych miasteczkach Lubelszczyzny, została zniszczona w wyniku niemieckiej polityki eksterminacyjnej. Getto powstało tam wiosną 1940 roku i początkowo zgromadziło około 1000 osób. W 1941 roku liczba ta wzrosła do 1160, natomiast w 1942 roku mieszkało tam 1019 Żydów. Do czemiernickiego getta trafiali także przesiedleńcy z innych rejonów – w grudniu 1940 roku przybyli tu Żydzi z Mławy i okolic, a w marcu 1941 roku około 200 osób z Lublina. Likwidacja getta nastąpiła na początku października 1942 roku, ewentualnie na przełomie października i listopada. Wówczas około 1030 osób przewieziono do getta w Parczewie. Bardziej prawdopodobne jest, że deportacja odbyła się na początku października, gdyż właśnie wtedy Niemcy przystąpili do całkowitej likwidacji parczewskiego skupiska ludności żydowskiej. Los Żydów z Czemiernik był taki sam jak ich współbraci z Parczewa – część została rozstrzelana, a większość wywieziona do obozu zagłady w Treblince w dniach 7 i 8 października 1942 roku.
Wydarzenia te znajdują odzwierciedlenie we wspomnieniach Michała Himelblaua, urodzonego w 1912 roku w Czemiernikach. W swojej relacji opisał on losy miejscowych Żydów od początku wojny aż po likwidację getta. Po wkroczeniu wojsk niemieckich sam został wyrzucony z mieszkania, a później był świadkiem grabieży, represji, wywożenia ludzi do obozów pracy i ostatecznego wysiedlenia całej społeczności do Parczewa. Szczególnie dramatycznie wspominał dzień, w którym do miasteczka przybyła ekspedycja karna Gestapo z Hamburga, licząca około 60 funkcjonariuszy. Niemcy zgromadzili wszystkich Żydów na rynku, obrabowali mieszkania, nakazali kobietom rozebrać się, a przedmioty kultu żydowskiego wyniesiono z synagogi i sprofanowano publicznie. Zgromadzoną ludność zmuszono do klęczenia i śpiewania, podczas gdy na środku rynku podpalono święte rodały. Kilka osób wrzucono żywcem do płonącego stosu. Upokorzenia i tortury trwały przez cały dzień, pozostając w pamięci ocalałych jako szczególnie bolesne doświadczenie.
Tablica odsłonięta w Czemiernikach ma przypominać o społeczności, która przez stulecia była częścią historii miasteczka, a której los został brutalnie przerwany podczas Holokaustu. Jest ona nie tylko formą upamiętnienia ofiar, lecz także świadectwem, że pamięć o nich stanowi moralne zobowiązanie wobec przyszłych pokoleń.
Komentarze obsługiwane przez CComment