Cudze chwalicie, swoje poznajcie... (cz. 197)
W Wohyniu nie trzeba otwierać podręcznika historii, by zetknąć się z wydarzeniami sprzed lat. Wystarczy stanąć w centrum miejscowości. Plac noszący dziś nazwę 9 Września 1939 roku jest nie tylko jednym z charakterystycznych punktów Wohynia, lecz także miejscem, które przypomina o tragedii mieszkańców z pierwszych dni II wojny światowej.
To właśnie 9 września 1939 roku niemieckie lotnictwo przeprowadziło nalot na Wohyń. Zginęło wówczas kilkunastu mieszkańców miejscowości. Pamięć o ofiarach została z czasem wpisana w przestrzeń centrum wsi – centralny plac otrzymał nazwę upamiętniającą dzień, który na zawsze zapisał się w lokalnej historii.
Tragiczne wydarzenia w Wohyniu miały związek z działaniami niemieckiej Luftwaffe przeciwko 55 Samodzielnej Eskadrze Bombowej. Jednostka przybyła 31 sierpnia 1939 roku na lotnisko polowe w Maryninie koło Radzynia Podlaskiego. Stamtąd polskie samoloty wykonywały zadania przeciwko nacierającym wojskom niemieckim.
Dla Niemców odnalezienie miejsca stacjonowania eskadry stało się jednym z celów. Najeźdźca za wszelką cenę próbował ustalić, gdzie znajduje się polska jednostka, a następnie ją zniszczyć. 9 września Luftwaffe przeprowadziła serię nalotów na okoliczne miejscowości. Jedną z nich był Wohyń.
Dziś trudno wyobrazić sobie atmosferę tamtego dnia. Spokojna przestrzeń miejscowości, która obecnie jest codziennym miejscem spotkań mieszkańców, stała się wówczas świadkiem wojennego dramatu. Kilkunastu mieszkańców straciło życie, a data nalotu przetrwała nie tylko w dokumentach i wspomnieniach, lecz także w nazwie placu.
Plac 9 Września 1939 roku ma regularny, prostokątny kształt. Jego wymiary wynoszą około 60 na 80 metrów. Od zachodu sąsiaduje z kościołem parafialnym pw. św. Anny. Od północy ogranicza go ul. Średnia, natomiast od południa ul. Józefa Piłsudskiego.
W czterech narożnikach znajdują się skwery z zielenią. W samym środku placu stoi natomiast monumentalny Pomnik Wdzięczności i Chwały. To właśnie on jest najbardziej charakterystycznym elementem tej przestrzeni.
Kamienny obelisk, utrzymany w stylistyce charakterystycznej dla epoki PRL, ma około 3 metrów wysokości i 3 metrów szerokości. Pomnik odsłonięto w 1968 roku. Przedstawiono na nim trzy postacie. Każda z nich ma głowę skierowaną w inną stronę. Centralna figura trzyma karabin. Monument ustawiono na cokole.
Przez wiele lat pomnik wyglądał jednak inaczej niż obecnie. Do 2005 roku, kiedy został poddany gruntownej rewitalizacji, znajdowały się na nim jedynie daty 1939–1945. Po modernizacji monument został wyniesiony wyżej, dzięki czemu powstał podest, na który prowadzą cztery stopnie. Na cokole pojawiła się również nowa tablica z rozbudowaną inskrypcją: „POMNIK TEN WDZIĘCZNOŚCI I CHWAŁY / POŚWIĘCONY JEST: / PAMIĘCI OBYWATELI ZIEMI WOHYŃSKIEJ, / KTÓRZY WALCZYLI Z HITLEROWSKIMI NIEMCAMI W POLSCE, / W EUROPIE I NA WSZYSTKICH FRONTACH II WOJNY ŚWIATOWEJ / 1939-1945 I TYM KTÓRZY ZGINĘLI NA POLACH WALKI, / W OBOZACH KONCENTRACYJNYCH, W ŁAGRACH, / WIĘZIENIACH, LASACH, POD ŚCIANAMI NASZYCH DOMÓW / I HOLOCAUSTU... . CHYLIMY CZOŁA PRZED BOHATERSTWEM, / OFIARNOŚCIĄ, PATRIOTYZMEM WSZYSTKICH, / KTÓRZY W GODZINIE NAPAŚCI WROGÓW NA POLSKĘ / WIERNIE STANĘLI NA WEZWANIE OJCZYZNY. / A D – 1968 – 2005 / KOMBATANCI I SPOŁECZEŃSTWO GMINY WOHYŃ”.
Po lewej stronie inskrypcji umieszczono flagę narodową, a po prawej orzełek wojskowy. Tablicę wykonał Zakład Kamieniarski „MILICAM” z Komarówki Podlaskiej.
Centralny monument nie jest jedynym znakiem pamięci znajdującym się na placu. Po prawej stronie alejki prowadzącej do pomnika od strony ul. Piłsudskiego stoi kamienna stela o wysokości 1,8 metra. Przytwierdzona do niej metalowa tablica zawiera krótki, ale wymowny napis: „OFIAROM WOJNY I OKUPACJI HITLEROWSKIEJ 1939-1945 / SPOŁECZEŃSTWO.”
Dzisiaj plac może wydawać się zwyczajną częścią Wohynia – otoczoną ulicami, zielenią i zabudową, z kościołem św. Anny w sąsiedztwie. Jego codzienny wygląd łatwo może przesłonić dramat, którego świadkiem był początek września 1939 roku.
A jednak nazwa 9 Września 1939 roku, stojący pośrodku placu pomnik oraz kamienna stela sprawiają, że przeszłość pozostaje tu obecna. To miejsce, w którym zwyczajna codzienność spotyka się z pamięcią o wojnie. Historia nie jest tu jedynie zapisem dat i wydarzeń – została wpisana w przestrzeń, obok której mieszkańcy przechodzą każdego dnia.
Komentarze obsługiwane przez CComment